Gabriel Aresti bilbotar poeta hurbiletik ezagutu genuen berak idatzitako ondoko olerki eta kantak irakurriz eta kantatuz: Harri eta herri eta Egun da Santimamine.

Bertsolaritzako irakaslearen laguntzaz Gabriel Arestiren biografia eta lan garrantzitsuenak landu genituen, eta nola ez, bertso batzuk ere sortu genituen azken eguneko jaian abesteko.

Hemen dugu Gabriel Arestiren olerkirik ezagunena:

Poeta onak ez dakigu izango garen, baina irakurle trebeak eta ausartak bai seguru!Horregatik,  eta gure irakasleaK atzetik ibili zirelako,  Iñaki Frierak idatzitako ¨Trianoko gau gorriak¨ irakurri dugu.Liburu polita benetan:Gure adineko ikasle batzuen abenturak Arboledako meaztegietan. Gero Iñaki bera etorri zen eskolara gurekin hitz egiten eta gure liburuak sinatzen.Eskerrik asko Iñaki!

Wikipendian kotsulta egin eta bere bizitzari buruzko informazio hau bildu genuen:

"La Pasionaria" ezizenez ere oso ezaguna (Gallarta, Abanto-Zierbena, 1895eko azaroaren 12- Madril, 1989ko abenduaren 9) politikari bizkaitar komunista nabarmena izan zen.

Familia ugaria eta pobrea zen, eta haurtzaroko testuinguru soziala zen Euskal Herriko industrializazio hasiera, meatzeekin oso lotuta Bizkaiko haren zonalde hartan, Meatzaldea izeneko eskualdean. Politikari dagokionez, Espainiak Kuba eta Filipina Uharteak izandako koloniak galdu berri zituen eta, beste aldetik, komunismoaren hastapenak ziren munduan.

Laster hasi zen inguruko arazo sozio-politikoetaz arduratzen. Hain zuzen ere, 1918an lehen artikulua argitaratu zuen "Minero Vizcaíno" argitalpenean, "La Pasionaria" izengoitia erabiliz. 1920an Julián Ruiz buruzagi komunistarekin ezkondu zen, elkarrekiko urteak laburrak izango ziren arren.

1932an, ordurako bananduta zegoela, Madrilen izendatu zuten Espainiako Alderdi Komunistaren Emakumeen Atalaren arduradun. Espainiako Bigarren Errepublika sasoi hartan, diputatu izatera ailegatu zen Asturiasen. 1934an, Emakumeen Batzordeko I. Kongresuan presidente aukeratu zuten, eta Parisen parte hartu zuen Emakumeen Munduko Kongresuan. Seme-alabak Errusiara bidali zituen ikastera. Apur bat geroago, Espainiako Gerrate Zibila hasi zen, eta bertan protagonismo handia bereganatu behar izan zuen. 1942an Alderdi Komunistaren Idazkari Orokor izendatu zuten, errusieraz ikasi zuen eta Stalin eta munduko beste agintari batzuekin elkarrizketatu zen. Leninen Bakearen Saria jaso zuen, eta Moskuko Unibertsitatean "honoris causa" doktore hautatu zuten. Hainbat bidaia egin zuen garai hartan.

Franco hil ondoren, Asturiasera itzuli zen eta, laurogei urte zituela, diputatu izendatu zuten berriro. 1983an "Dolores" pelikula estreinatu zuten. Argentinan parte hartu zuen Maiatzaren Plazako Amek burututako protestaldietan, bizitzaren haren azken momentuetan.

Ondoko artisten  eta meatzaldeko herritarrem biografiak eta lanak landu genituen: Gabriel Aresti,  Dolores Ibarruri, Jorge Oteiza, Nestor Basterretxea eta Txillida.

Ziklo bakoitzak artista bat sakondu zuen eta jasotako informazio guztia hormetan jarri ondoren eskolako besteei azaldu zieten.

Hemen dugu Txillidari buruz Lehen mailako umeek egin zutena:

Bizkaian burdinaren garrantzia aztertzen izan ginenean bizitzako hainbat eremutan oso erabilia izan zela ikusi genuen. Besteak beste, industrian, artean, eraikuntzetan, ... Adibidez, XX. mendearen hasieran eraikitako Portugaleteko zubia Bizkaiko burdina erabiliz egin zutela ikasi genuen. Egun batean eskolakoak txango bat egin eta hurbiletik ikusi genuen, baita Portugaleteko industria museoa bisitatu ere. 

Euskal Herriko eskulturan ere nabaria izan zen burdina eduki duen garrantzia eta bertako eskultoreen lanak ezagutu genituen: Oteiza, Basterretxea eta Txillida. Bide honetan geundelarik, Gabriel Aresti, garai honetako poeta, aurrekoekin oso lotura sendoa zeukala deskubritu genuen. Batzuk eskulturak egiten zituzten burdinarekin eta berak hitzekin.

Gu ere eskultoreak bihurtu ginen, eta Oteizak utzitako teknika erabiliz halako "hitzkulturak" sortu genituen:

Bidai luzeak egiteko garraiobideak gehienetan oso lagungarriak izaten dira eta honetarako, hau da, burdinaren bila joateko dinosauroak aukeratu genituen.

Batzuek ez zekiten arraultza batetik jaiotzen zirenik, eta animali hauen jaiotza hobetu ulertu genuen Ana andereñoak egin zigun azalpenari esker, plastikozko dinosauro eta arraultzaren bidez ederto ikusi genuelako.

Desagertzearen teoria desberdinak ikusi genituen eta badirudi gaur arte hauxe dela onartuena: dinosauroak meteorito erraldoi batek lurra jo zuelako desagertu ziren.

Eskolako maila bakoitzak dinosauro familia bat aukeratu zuen eta taldeak osatu genituen: "Diplodocus taldea" 1. mailan, "Gallimimo taldea 2. mailan, Triceratops taldea 3. eta 4. mailetan, "Estegosaurio taldea" 5. mailan eta "Anguilosaurio taldea" 6. mailan. Aproposak, ezta? Bai, baina martxan jarri baino lehen dinosauroei buruz makina bat kontu ikasi genuen. Izan ere, ziklo bakoitzeko haurrek irudi handiko panelak margotu, apaindu eta eskolako hormetan kokatu zituzten. Aldi berean, geletan lanketa berezia egin genuen eta dinosauroei buruz "zer genekien" eta "zer jakin nahi genuen" zerrendatu genuen. Beste gauza askoren artean, hauek ikasi genituen: zein garaitan kokatzen ziren, zer jaten zuten, denak haragijaleak ziren ala ez, non bizi ziren, eta garrantzitsuena: zergaitik desagertu ziren!

Bidaia egin baino lehen Bizkaiko mapan Zamudio eta ondoko herriak kokatu genituen eta egin beharko genuen ibilbidea irudikatu genuen.

Horrela, Zamudiotik La Arboledara joateko argi izan genuen nondik nora joan behar izango genuen, zein herritatik pasako ginen, ...

Seigarren mailako ikasleek testu batzuk irakurri ondoren eskolako beste mailetako ikasleei azalpen interesgarria eman zieten: meatzalde herriak zeintzuk ziren, paisaia nolakoa zen, meatzak non zeunden kokaturik, nola ateratzen zuten minerala, ...

Eta eskualde horretako meatzak ere ezagutzeko aukera izan genuen: Buena, Dolores eta Sauxo, ...

Gaiari lehen hurbilketa egiteko "harritarrak" hartu genituen abiapuntu bezala. Haien eskutik hainbat gauza ikasi genituen eta gure buruak burdinaren bila joateko prestatzen hasi ginen: "burdinketarrak" bihurtu ginen.

Pasa den hiruhilekoan Zamudioko ikasle eta irakasleak beste bidai zoragarri batean murgilduta ibili ginen.

Bidai honetan Bizkaiko burdinaren garrantziaz jabetu ginen, eta baita eskualde honetan industrializazioak izan zuen eragina ezagutu genuen.

Datorren urriaren 18an gure eskolako bidaia hasiko da.

Hasi prestatzen zuen buru gogor horiek beharko dituzue eta....